ENDOMETRİOZİS  (ÇUKULATA KİSTİ)

Op. Dr. İsmail YILMAZ

Endometriozis günümüzde her on kadından birini etkileyen ciddi bir hastalıktır. Rahim içinde bulunan ve “endometrium” adı verilen dokunun, rahim boşluğu dışına yerleşmesiyle oluşur. Bu dokular büyüyerek kist haline gelebildiği için ve içeriği çikolata renginde olduğundan halk arasında hastalığın adı çikolata kisti olarak da bilinir.

Rahim dokusu yumurtanın döllendikten sonra büyüyebilmesi için her ay kendini hazırlar. Yumurta döllenmediğinde ise doku vücuttan atılır yani adet (mens) görülür. Bu dokunun rahim dışındaki bir bölgeye tutunması ve orada gelişmesiyle ortaya çıkan hastalıkta kişide belirtileri görülmeye başlar.

Dokunun vücutta sıklıkla tutunduğu yerler;

· Tüpler

· Yumurtalıklar

· Bağırsak

· İdrar Torbası

· Karın içi organ ve yüzeyler

Bu doku da, rahim dokusu gibi her ay kadının adet döneminde tutunduğu bölgede kanar ve yumurtalıklarda kist halini alır. Bu bölgelerde kanın dışarı atılması için bir sistem olmadığından, kişi ciddi ağrı çeker.

Dokunun tutunduğu bölgeye göre, hastalık 3 kategoriye ayrılır;

· Peritoneal endometriozis karın zarı ile birlikte organ zarları üzerine tutunması.

· Endometrioma yumurtalığa tutunması.

· Derin Infiltratif Endometriozis ise karın zarının 5 mm’den daha derinine tutunması yani bağırsak, idrar yolları, mesane ve rahime tutunmasıdır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Birçok kadın endometriozis olduğunun farkında bile olmayabilir, çünkü hastalık bazen sinsice gelişip belirti göstermeyebilir ya da ağrılar bel ağrısı, regl ağrısı gibi yorumlandığından teşhis konulamayabilir. Bunun yanında endometriozis, kistik yapıların oluşmasına neden olur.

Rahim içinde bulunan doku, rahim dışına yerleştikten sonra gözle görülür bir şekilde büyüdüğünde, çikolata kisti olarak adlandırılır. Kist oluşması ve büyümesi birçok sorunu beraberinde getirebilir. Özellikle rahim kanallarında çikolata kisti oluşursa, kanallar tıkanacağı için hamile kalmak imkânsızlaşır. Çikolata kisti tek bir yerde oluşabileceği gibi, dokunun yerleştiği birçok yerde aynı zamanda da oluşabilir. Endometriozis erken teşhis edilir ve kistler büyümeden tedavi edilirse, kişi hastalıktan en az zararı görecektir. Hem çikolata kistleri hem de endometriozis’in kendisi kısırlığa neden olabildiği için, erken teşhisi zor olsa da, kadınlar bu hastalığın belirtileri konusunda tetikte olmalıdır. Eğer endometriozis olduğunuzu düşünüyorsanız, bir kadın doğum uzmanına muayene olmanız, ilerde çok daha kötü sonuçlarla karşılaşmanızın önüne geçecektir.

Endometriozis’ in nedenleri nelerdir?

Endometriozis hastalığının nedenleri tam olarak bilinmemektedir, bu konuda sadece bazı tahminler yapılabilmektedir.

· Genetik faktörlerin etkili olabileceği gözlenmiştir. Çikolata kisti oluşan hastaların annelerinde ya da diğer akrabalarında da hastalığın görülme sıklığı fazladır.

· Kişinin bağışıklık sisteminin de bu duruma uygun koşulları yarattığı yönünde fikirler vardır.

· Hormonlarla bağlantılı olarak, gelişim aşamasında olan hücrelerin endometrium hücrelerine dönüşebileceği düşünülmektedir.

· Geriye adet kanaması denilen durumun da, hastalığın nedenlerinden olduğu düşünülmektedir. Kan ile dışarı atılması gereken doku, tüplerden geçerek geri gider ve pelvik boşluğa dökülür. Böylece doku yolu üzerindeki her yere tutunma şansı yakalar. Zaman zaman pelvik boşluğunun dışına çıkarak karın bölgesine de tutunabilir.

· Sezaryen gibi karından yapılan ameliyatlar sırasında endometrium hücreleri rahim dışına yerleşme şansı bulabilir.

Belirtileri Nelerdir?

Çikolata Kisti nadir vakalar dışında aslında kendisini fazlaca belli eden bir hastalıktır, çünkü kuvvetli ağrıya neden olur. Bu ağrıların sıradan regl ağrısı ya da bel ağrısı olarak yorumlanması teşhis ve tedaviyi geciktirebilir. Belirtiler ağrı ve kısırlık olarak kategorize edilebilir. Ağrı ve kısırlığın olup olmadığı, varsa ne şekilde olduğu tamamen dokunun nerelere tutunduğu ile ilgilidir.

Hastalarda adet dönemi ağrıları kanamadan önce başlar ve sonrasında da birkaç gün devam edebilir. Ağrı çok kuvvetlidir ve kişinin günlük yaşamını olumsuz etkiler. Şiddetli bel ağrısı ile birlikte görülebilir. Ayrıca adet dönemi boyunca tuvalete çıkarken ağrı yaşanabilir.

Çikolata kisti hastalığı olan kadınlarda, cinsel ilişki sırasında veya sonrasında şiddetli pelvik ağrı görülmektedir.

Hamile kalamama şikâyetiyle başvuran kişilerin bir kısmında nedenin çikolata kisti olduğu anlaşılmıştır. Bu yüzden kısırlık tedavileri öncesinde veya tüp bebek tedavisi öncesinde çikolata kisti ile ilgili bir sorun olup olmadığına bakılır. Bu hastalık döllenmiş yumurtanın tutunmasını zorlaştırdığı gibi, eğer tüplerde kist oluşumu varsa tüpleri tıkayarak spermin yumurtaya ulaşmasını da engelleyebilir. Tedavi edilmesi kısırlığı giderebilir, fakat hastalığın hangi aşamada yakalandığı ve nasıl bir tedavinin uygun olduğu bu konuda belirleyicidir.

Endometriozis Belirtileri;

· Ağrılı adet dönemi (Dismenore)

· Adet dönemlerinde normalden fazla kanama

· Adet dönemlerinde yorgunluk hissi

· Adet dönemlerinde şişkinlik hissi

· Adet dönemlerinde kabızlık veya ishal

· Adet dönemlerinde bulantı hissi

· Cinsel ilişki sırasında ağrı

· Cinsel ilişki sonrası ağrı

· Kısırlık (infertilite)

Çikolata kisti hastalığının yukarıda belirtilen tüm bu belirtileri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Örneğin çok küçük bir kist bir insanda çok fazla ağrıya neden olabilirken, yumruk büyüklüğünde bir kist, başka bir insanda hiçbir belirtiye neden olmayabilir. Tanı koymak için ultrason ve manyetik rezonans(MR) kullanılabilir. Düzenli jinekolojik muayeneye gitmek, adet dönemi rutininde değişiklik olup olmadığını takip etmek hastalığın erken teşhisinde etkili olabilir.

Endometriozis Tedavisi

Endometriozis tedavisi mümkündür ve ne kadar erken teşhis edilirse tedavinin bedene vereceği zarar o kadar az olacaktır. Endometriozis eğer erken dönemde teşhis edilirse, ilaçla kontrol altında tutulması mümkün olur. Eğer çikolata kistleri yaygınlaşmışsa ve hasta 35 yaş üzerindeyse, ameliyat tercih edilir. Çikolata kisti ameliyatı açık cerrahi yöntemi ile yapılabileceği gibi laparoskopik (kapalı ameliyat) yöntemle de yapılabilir.

Endometriozis tedavisi için karar alırken, belli kıstaslar göz önünde bulundurulur. Ağrının şiddeti, kistin büyüklüğü, hastanın yaşı ve medeni durumu bebek beklentisi vesaire gibi durumlar değerlendirilir. Genellikle ilk tercih ameliyat olmaz. İlaç tedavisi denenir. İlaç tedavisinde amaç, bu hastalığın görülmediği hamilelik ve menopoz dönemlerini hormonal olarak vücuda taklit ettirmektir. Bu yüzden menapoza sokan iğneler veya doğum kontrol hapları çikolata kisti tedavisi için kullanılan ilaçlar arasındadır. Menapoza sokan iğnenin mi yoksa doğum kontrol hapının mı kullanılacağına hastanın yaşına bakılarak karar verilir. Ağrı kesiciler ise dönemsel olarak ağrıyı azaltmak için kullanılabilir.

Endometriozis ameliyatı ise ilaç tedavisinden sonuç alınamadığında, kist büyük olduğunda ve ağrı çok şiddetli olduğunda ikinci seçenek olarak değerlendirilir. Burada amaç kistlerin tamamen çıkarılmasıdır. Kistlerin bulunduğu bölge, yerleştiği organdan ayrılarak tamamen temizlenir. Ameliyattan sonra ilaç tedavisine devam edilir, buna rağmen kistlerin tekrar

etme ihtimali vardır. Çikolata kisti ameliyatı kadının doğurganlığına en az zararı verecek şekilde tasarlanmalıdır.

Sonuç alarak Endometriozis diğer adı ile çikolata kisti hastalığı hastalarımızda sıklıkla karşılaştığımız ve maalesef biz hekimlerin de nihai olarak çözüm bulamadığı, kadınların doğurganlık döneminde görülen, ölümcül sonuçları olmayan ancak hastaların yaşam kalitesini ve doğurganlık yeteneğini oldukça etkileyebilen önemli bir hastalıktır.

ENDOMETRİOZİS (ÇUKULATA KİSTİ)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir